آخرین بروزرسانی : چهارشنبه 11 مهر 1386 - 07:19:38 ب.ظ.
مرتبه بازدید | نظرات شما | نسخه قابل چاپ | این صفحه را برای دوستان خود بفرستید.

«جندي شاپور» دزفول، قديمي‌ترين دانشگاه جهان

قديمي‌ترين دانشگاه جهان( جندي شاپور دزفول) را شاهپور يکم ساساني، در شهرهم نام با آن، که در نزديکي دزفول بود، بنا نهاد. در آن يک دانشکده پزشکي نيز وجود داشت و تا سده‌هاي بسيار پس از آن، مرکزي براي جذب و پرورش دانشمندان بود. دانشمندان ايراني، يوناني، هندي و رومي در آن به تحقيق و مطالعه مي‌پرداختند.

در کنار اين مجموعه بيمارستان بزرگي نيز وجود داشته است. پس از سقوط ساسانيان و ايالت‌هاي حيره و اراک(عراق)، خوزستان و سپس پارس، به دست مسلمانان افتاد و اين دانشگاه تا اندکي به زندگي خود ادامه داد.

اين دانشگاه در اندک زماني پس از سقوط ساسانيان، با سرپرستي ايرانيان به کار خود ادامه مي‌داده است. شهر جندي شاپور نيز پس از چند سده رو به نابودي رفت و در مهاجرت بزرگي، خيل نوادگان اين دانشمندان به شهرهاي دزفول و شوشتر رفتند. هم اکنون از اين دانشگاه جز آثار خرابه‌اي که در موقعيت کنوني شهر جندي شاپور - روستاي شاه آباد دزفول - چيزي نمانده که آن‌ها هم، در اثر فعاليت هاي کشاورزي در خطر نابودي کامل هستند.

کتاب‌هايي که از فعاليت در اين دانشگاه باقي مانده است، در دنيا هنوز نيز مرجعي براي بسياري از موضوعات علمي بويژه پزشکي است.

ويل دورانت، تمدن ايراني را، بواسطه داشتن اين دانشگاه مي ستايد.

انيشتن، در غياب شاگردش پروفسور حسابي، او را بخاطر تعلق به کشوري که در ‌١٧٠٠ سال پيش دانشگاهي آنچنان داشته است، مي ستايد و به او مي‌بالد.

انيشتن اينچنين مي‌گويد: در زماني که پيشينيان من در جنگل‌هاي اروپا همديگر را مي خورده‌اند، در سرزمين ايشان دانشگاه برقرار بوده است.

جالب اينجاست، که در خود اين سرزمين، کمتر کسي حتي نام اين دانشگاه را مي‌داند

خسرو اول كه لقبش انوشيروان (روح جاويدان) بود، در سال ۵۳۱ بر تخت نشست. وزارت انوشيروان برعهده بزرگمهر بود كه به دانايی و كياست شهرت داشت. انوشيروان علاوه بر ايران نزد اعراب و حتی بيزانس به عنوان حكمران حكيم شهرت داشت. عصروی دوران درخشان و متحول فرهنگ ايران باستان است. انوشيروان ايران را به چهار بخش (پازگوس) تقسيم كرد، اموال و املاك بزرگان به آنان باز گردانده شد، اخذ ماليات اصلاح شد و حتی هزينه عروسی بسياری از جوانان فراهم شد و نكته ای كه مورد نظراين مقاله است، اين است كه دانشگاه جندی شاپور كه در نوع خود از مهمترين مراكز علمی دنيای كهن بود در اين دوران. اين مدرسه گرچه از زمان شاپور اول پايه ريزی شده بود اما توسط اين پادشاه تعمير و گسترش يافت، دانشگاه جندی شاپور از مهمترين مراكز آموزشی و تحقيقی دنيای آن زمان بود كه تعداد زيادی دانشمند و پزشك در آن مشغول به تدريس، تحصيل و طبابت بودند. در اين مركز علاوه بر كتب تاليف شده دانشمندان ايرانی بسياری از كتابهای يونانی و هندی را به پهلوی ترجمه كرده و آن ها را تعليم می دادند. با مطالعه و بررسی اين دانشگاه می توان به قدمت تعليم و تعلم رسمی در ايران پی برد.

در زمان انوشيروان عده ای از فلاسفه يونان، كه بعد از تعطيلی آكادمی آتن به دليل تعصب امپراطوری روم به ايران پناهنده شدند، مورد حمايت اين پادشاه قرارگرفتند. آنان در دانشگاه جندی شاپور به تدريس مشغول شدند. انوشيروان حتی عده ای را به هندوستان فرستاد تا به فراگيری علوم بپردازد. طب يونان در مدرسه جندی شاپور رواج يافت. فلسفه ارسطو و افلاطون در زمان انوشيروان به فارسی ترجمه شد. برزويه طبيب نيز در زمان انوشيروان به هند رفت و با تنی چند از دانشمندان و كتب هند به ايران بازگشت.
مدرسه جندی شاپور در علم كيميا (شيمی)، زيست شناسی و علوم پزشكی نقش مهمی داشته است. در اين مدرسه آموزش و گفت و گو به زبان سريانی بود. از آنجا كه زبان سريانی نزديكی زيادی به زبان عربی دارد اين امر خود باعث انتقال سريع وساده تر علوم عهد باستان به دوره اسلامی شد. انوشيروان گذشته از تاسيس دانشكده طب جندی شاپور به تاسيس مدرسه ديگری كه در آن رياضيات، فلسفه و نجوم تدريس می شد در جندی شاپور اقدام كرد. تدريس در اين زمينه كاملا به زبان يونانی بود ولی شكی نيست كه عامل زبان فارسی نيز به طور غيرمرئی مخصوصا در رشته داروسازی وجود داشته است. پيوستگی بزرگ ميان طب اسلامی و يونانی را بايد در پزشكی اواخر دوره ساساني، به ويژه در مدرسه جندی شاپور جست و جو كرد.
گفتنی است، به هنگام ظهور اسلام جندی شاپور مهمترين دوران خود را می گذرانيد. مدرسه مذبور، كه مهمترين مركز پزشكی عصر به شمار می رفت، محيطی برای مركز تجمع دانشمندان با مليتهای گوناگون بود. در اين مدرسه دانشمندان سنتهای پزشكی يوناني، هندی و ايرانی رابا هم در آميخته و زمينه را برای پزشكی اسلامی آماده می كردند. درآميختن مكاتبه مختلف پزشكی ازتركيبی خبر می داد كه می بايست در پزشكی اسلامی آينده انجام پذيرد.
افتخار ابداع روش درمان بيمارستانی را بايد تا اندازه زيادی از آن ايرانيان دانست. يمارستانهای دوره اسلامی اغلب براساس نمونه ها و اصول بيمارستانی جندی شاپور ساخته شده بودند.
بيمارستانهای معروف عضدالدوله در شيراز و بغداد،بيمارستانهای متاخر دمشق و رفاهی براساس نمونه جندی شاپور بنا گرديده بودند. نخستين فرآورده دارويی اسلامی نيز از اين مركز بزرگ پزشكی جهان بوده است. در اين ميان نقش دانشگاه جندی شاپور را در انتقال علم كيميا نيز به هيچ وجه نمی توان ناديده گرفت. جندی شاپور به هنگام فتوحات اعراب مهمترين مركز پزشكی جهان بوده است. اين دانشگاه تا قرنها از مشهورترين دانشگاههای جهان بود.

دانستنی‌های كوتاه از دانشگاه جندی شاپور
    ● در واقع پزشكي، شيمی (كيميا) و زيست شناسی از بارزترين علومی بود كه در دانشگاه جندی شاپور تعليم داده می شد و اين مكان همچون ذخيره گاه و پلی دستاوردهای علمی دنيای باستان را بعدها به دوران اسلامی انتقال داد. در يك جمله می توان گفت اين مركز به هنگام فتوح اعراب، مهمترين مركز پزشكی جهان باستان بوده است. بدين ترتيب می توان ايران رااز هزاران سال پيش جزو سر آمدان علوم به شمار آورد.
    ● جندی شاپور شهری در دل منطقه خوزستان است كه به دست شاپور اول بنا شد، اين شهر در شرق شوش، جنوب شرقی دزفول و شمال غربی شوشتركنونی بوده است.
    ● در سال ۲۷۱ پس از ميلاد به دستور شاپور اول مدرسه ای در اين شهر بنا شد.
    ● بسياری از فيلسوفان، دانشمندان و شعرای معروف در اين دانشگاه تحصيل و تدريس می كردند، ابوحسن بن هانی خوزستانی يكی از معروفترين شعرای قرن سوم در اين دانشگاه به تحصيل علم و هنرپرداخت، عبدا... بن ميمون اهوازی منجم قرن سوم، ودعبل خزايی يكی از سخنوران و شعرای شيعه عرب كه در زمينه تمجيد امامت و ولايت اشعار جاودانی سروده، در اين دانشگاه به تحصيل پرداخت. در سال ۱۳۳۴ دانشكده پزشكی در جندی شاپور تاسيس شد، اين دانشگاه شامل دانشكده های پزشكی و كشاورزی است و عده ای از اساتيد از دانشگاه تونبيگن آلمان برای تدريس به اين دانشگاه آمدند.

منبع خبر: ایسنا